Tempo en tensión
A oposición entre sociedades quentes e frías proposta por LéviStrauss continúa a ser unha peculiar chave interpretativa valiosa para comprender o presente. Non describe mundos afastados, senón maneiras distintas de xestionar o cambio, a memoria e a estabilidade. E, ao aplicala ao contexto galego —inseparable do europeo e do mundo occidental—, permite observar unha tensión que condiciona a vida social: a aceleración constante fronte ao desexo de continuidade compartida.
A sociedade actual é, por definición, quente. O ritmo dos acontecementos, a sucesión de crises, a multiplicación de estímulos e a presión permanente por adaptarse converten o cambio nunha atmosfera envolvente. Esta intensidade ten virtudes: dinamismo económico, creatividade, capacidade de resposta ante desafíos novos. Mais tamén produce un desgaste profundo, unha sensación de alerta permanente, como se cada día fose unha carreira sen meta clara á que chegar.
Neste escenario, o sistema capitalista opera cunha lóxica paradoxal. Alimenta a ansiedade que logo promete aliviar mediante produtos, servizos ou narrativas que ofrecen unha seguridade aparente. A consecuencia é un retorno individualista de medre imparábel: cada quen procura o seu refuxio, o seu pequeno espazo de control, a súa rutina tranquilizadora. A vida colectiva empobrece, a mobilización social esmorece e a esfera pública fragméntase en burbullas de consumo e distracción.
Fronte a esta calor abrasiva, as sociedades frías neutralizan o impacto do cambio. Non o negan, pero domestícano mediante rituais, continuidade e marcos simbólicos estables que ordenan a experiencia colectiva. Esta estratexia reduce a incerteza e reforza a cohesión, mais tamén pode derivar en inmobilismo, resistencia á innovación ou perpetuación de desigualdades estruturais persistentes. A súa forza e a súa fraqueza son a mesma: a vontade de preservar a orde existente.
O territorio galego sitúase nun punto intermedio entre estas dúas lóxicas. Participa plenamente da aceleración global —tecnolóxica, económica, demográfica—, pero conserva unha relación co tempo marcada pola memoria, polos ritmos propios e por unha certa preferencia pola continuidade. Esta dobre pertenza pode ser unha oportunidade: permite amortecer a vertixe sen renunciar ao cambio, e incorporar innovacións sen romper os vínculos que sosteñen a vida comunitaria. Mais tamén pode converterse nunha tensión improdutiva se a defensa da estabilidade se transforma en nostalxia ou se a velocidade imposta desde fóra erosiona a capacidade de decisión colectiva. Encrucillada.
O desafío consiste en atopar un equilibrio que non sexa nin abrasador nin paralizante. Un exceso da calor produce desorientación e individualismo; un exceso do frío deriva en bloqueo e repetición. A clave está en recoñecer que o problema non é só estrutural, senón tamén subxectivo: o sistema económico modela as sensibilidades, os medos e mesmo a maneira de imaxinar o noso futuro.
Pensar o país desde esta tensión permite formular unha aspiración: unha comunidade capaz de decidir o seu ritmo, de integrar o cambio sen perder profundidade, de cultivar a memoria sen convertela en ancoraxe. Un lugar que non se deixe arrastrar pola velocidade nin se encerre na inmobilidade, senón que constrúa un tempo propio, habitábel e compartido. É o sentidiño galego.